Autor: Oliwia Kaczmarzewska

Demontaż mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz zamontowanego w wieży północnej pałacu

3 czerwca 2026

Poziome zdjęcie przedstawia wnętrze niewielkiego, jasnego pomieszczenia o łukowato sklepionym suficie (najwyższa kondygnacja wieży zegarowej pałacu Zamoyskich w Kozłówce). W centralnej części kadru znajduje się duży mechanizm zegara wieżowego z niebieskozieloną, metalową konstrukcją. Składa się z poziomych wałków, kół zębatych, osi oraz cylindrycznych elementów. Część urządzenia przykryto przezroczystą folią ochronną. Mechanizm zajmuje znaczną część pierwszego planu i rozciąga się od środka zdjęcia w prawą stronę. Przy urządzeniu pracują dwaj mężczyźni. Mężczyzna stojący bliżej aparatu znajduje się po lewej stronie mechanizmu. Ma krótkie ciemne włosy, brodę i okulary. Ubrany jest w ciemnozielony T-shirt oraz niebieskie spodnie. Lewą dłonią przytrzymuje jeden z elementów konstrukcji, a prawą reguluje fragment mechanizmu w pobliżu koła zębatego. Jest skupiony na wykonywanej czynności. Drugi mężczyzna stoi nieco dalej, za urządzeniem. Ma krótko ostrzyżone włosy i czarną koszulkę polo z niewielkim białym nadrukiem na piersi. Obserwuje pracę pierwszego mężczyzny i spogląda w dół, w stronę mechanizmu. W lewej części zdjęcia widoczne jest okrągłe okno z promieniście ułożonymi szprosami. Przez szybę wpada rozproszone światło dzienne. Obok okna znajduje się fragment czerwonej, metalowej balustrady, prowadzącej prawdopodobnie w dół klatki schodowej. Zdjęcie dokumentuje moment pracy przy zabytkowym urządzeniu mechanicznym w ciasnym wnętrzu wieży. Dominują jasne odcienie bieli i szarości, przełamane niebieskozieloną barwą konstrukcji oraz czerwienią balustrady.

Eksperci z firmy „Czas na wysokości” dokonali demontażu mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz zamontowanego, zgodnie z zamówieniem hrabiego Konstantego Zamoyskiego, w wieży północnej pałacu w 1901 r.

W 2024 r. stwierdzono awarię krytyczną zegara, która spowodowała jego całkowite zatrzymanie, a w efekcie pozbawienie zespołu pałacowo-parkowego w Kozłówce jednego z niezwykle czytelnych i ważnych walorów autentyczności.

Mechanizm zegara jest przykładem zegarmistrzowskiego kunsztu. Został wyprodukowany w firmie C. F. Rochlitz w Berlinie przed 1901 r. Istniejący od 1824 r. do dziś zakład C. F. Rochlitz w XIX i XX wieku produkował zegary wieżowe, uliczne, dworcowe, sygnałowe i kontrolujące. Producent prezentował się na Wystawie Przemysłowej w Berlinie w 1879 roku, a także na wystawach światowych w Amsterdamie (1883), Antwerpii (1885), Chicago (1893), Paryżu (1900) i Lyonie (1904). Na dwóch ostatnich produkty C. F. Rochlitz zostały odznaczone złotymi medalami. Prawdopodobnie paryska nagroda zadecydowała o wyborze zegara do wieży pałacowej w Kozłówce. Dowodem jakości zegarów fabryki byłą także nagroda od króla pruskiego za wkład w niemiecką gospodarkę. Egzemplarze tegoż producenta znajdują się między innymi na ratuszu w Kołobrzegu, Słupsku oraz wieży ratusza berlińskiego w dzielnicy Charlottenburg. Zegar dostarczyła do Kozłówki i zamontowała w 1901 r. znana zegarmistrzowska firma L. M. Lilpop z Waszawy. Na mechanizmie zegarowym zachowała się sygnatura.

W mechanizmie zegarowym do dziś nie zostały wprowadzone żadne istotne zmiany, dzięki czemu obiekt jest całkowicie oryginalny i kompletny, i jako taki wymaga szczególnej uwagi oraz zabiegów konserwatorskich. Tym bardziej że jest to jedyny zegar wieżowy na terenie zespołu pałacowo-parkowego w Kozłówce.

Po zakończeniu prac konserwatorskich prowadzonych przez firmę „Czas na wysokości” zegar zostanie umieszczony w swojej pierwotnej lokalizacji, czyli na górnej kondygnacji wieży zegarowej.

Zadanie „Konserwacja mechanizmów zegara wieżowego firmy C.F. Rochlitz, zamontowanego na północnej wieży pałacu Zamoyskich w Kozłówce” dofinansowano z programu „Wspieranie działań muzealnych” ze środków finansowych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z demontażu.

Demontaż mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz zamontowanego w wieży północnej pałacu

Poziome zdjęcie przedstawia cztery osoby stojące w jasnym wnętrzu zabytkowego budynku. Pomieszczenie ma białe ściany, wysokie przeszklone drzwi i okna oraz posadzkę ułożoną z czarnych i kremowych płytek w szachownicę. W centrum i po bokach widoczne są czerwone, metalowe balustrady otaczające okrągłe otwory w podłodze, prowadzące prawdopodobnie na niższy poziom wieży. Po lewej stronie, najbliżej aparatu, stoi kobieta o ciemnych włosach sięgających do ramion. Ubrana jest w luźną, zieloną kurtkę i ciemne spodnie. Patrzy w stronę obiektywu. Jest to p. Jolanta Grzechnik, konserwator sztuki w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce. Nieco dalej, przy wysokich drzwiach balkonowych, stoi druga kobieta. Ma krótkie, ciemne włosy i okulary. Ubrana jest w jasny garnitur oraz jasnożółtą bluzkę. Jedną rękę opiera o fragment balustrady. Jest to pani Bożena Ćwiek, Zastępca Dyrektora Muzeum Zamoyskich w Kozłówce. W centralnej części kadru stoi mężczyzna w roboczym stroju: granatowej koszulce, ciemnych spodniach z niebieskimi wstawkami, rękawicach ochronnych oraz niebieskim kasku. Jedną dłonią opiera się o czerwoną balustradę. Uśmiecha się do aparatu. Jest to specjalista zajmujący się pracami na wysokości w zakresie wspinaczki przemysłowej. Po prawej stronie stoi starszy mężczyzna z siwymi włosami i długą, gęstą brodą. Ma na sobie kraciastą koszulę w ciemnych odcieniach zieleni i czerni oraz robocze spodnie. Jedną rękę również opiera o metalową balustradę, a drugą swobodnie opuszcza wzdłuż ciała. Jest to p. Andrzej Nieliwodzki, konserwator drewna w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce. Przez okna i drzwi wpada intensywne światło dzienne, które rozjaśnia wnętrze i podkreśla kontrast pomiędzy białymi ścianami, szachownicową posadzką oraz czerwonymi elementami konstrukcyjnymi. Zdjęcie ma charakter dokumentacyjny i przedstawia grupę osób podczas wizyty lub prac prowadzonych we wnętrzu wieży.

Demontaż mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz zamontowanego w wieży północnej pałacu

Zbliżenie przedstawia niewielką, prostokątną tabliczkę z mosiądzu, przymocowaną czterema śrubami do niebieskozielonej, metalowej konstrukcji urządzenia. Powierzchnia tabliczki jest lekko porysowana i miejscami zabrudzona, co podkreśla jej wiek. Na tabliczce wygrawerowano ozdobnym, kaligraficznym pismem informacje o wytwórcy. Napis brzmi: L. M. Lilpop Warszawa Senatorska 496. dawniej F. Lilpop egzystuje od Roku 1789. W tle, poza tabliczką, widoczne są fragmenty mechanizmu: ciemne koło zębate oraz elementy metalowej konstrukcji. Ostrość skupia się na mosiężnej plakietce, natomiast tło pozostaje rozmyte. Zdjęcie dokumentuje detal zabytkowego urządzenia i jego oznaczenie fabryczne.

Demontaż mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz zamontowanego w wieży północnej pałacu

Poziome zdjęcie przedstawia górną część pałacowej wieży zegarowej na tle intensywnie błękitnego nieba z pojedynczymi, białymi chmurami. Wieżę wieńczy zielonkawa, pokryta patynowaną blachą kopuła. Jej powierzchnię tworzą regularnie ułożone, zachodzące na siebie elementy przypominające łuski. Na szczycie kopuły znajduje się niewielka latarnia z ażurowymi otworami wentylacyjnymi, zwieńczona smukłą iglicą. W centralnej części kopuły umieszczony jest okrągły zegar z jasną tarczą i ciemnymi wskazówkami. Bezpośrednio przed tarczą, na wysokości zegara, znajduje się osoba wykonująca prace konserwacyjne. Jest ubrana w ciemny strój roboczy i kask ochronny. Ma na sobie uprząż zabezpieczającą, a obok niej zwisają liny asekuracyjne. Jedną ręką sięga w stronę zegara. Poniżej kopuły widoczna jest jasna, dekoracyjna fasada wieży z dużym, półkolistym zwieńczeniem. W jego środku znajduje się małe, okrągłe okno. Elewację zdobią ornamentalne detale architektoniczne: gzymsy, profilowane obramienia oraz reliefowe dekoracje. U dołu kadru i po bokach widoczne są korony zielonych drzew. Zdjęcie dokumentuje prace prowadzone przy zabytkowym zegarze na elewacji wieży.

Demontaż mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz zamontowanego w wieży północnej pałacu

Poziome zdjęcie przedstawia wnętrze zabytkowej wieży z białymi, łukowato sklepionymi ścianami. W dolnej części kadru znajduje się rozbudowany mechanizm zegarowy: niebieskozielona metalowa konstrukcja z osiami, kołami zębatymi i przekładniami. Poszczególne elementy urządzenia częściowo zasłaniają osoby pracujące przy mechanizmie. Na pierwszym planie, po prawej stronie, stoi mężczyzna z krótkimi ciemnymi włosami, brodą i okularami. Ubrany jest w ciemną koszulkę oraz robocze spodnie na szelkach. Na dłoniach ma czerwone rękawice ochronne. Unosi lewą rękę i przytrzymuje pionowy metalowy pręt lub element cięgna biegnącego w stronę sklepienia. Patrzy w górę, skupiony na wykonywanej czynności. Za nim, częściowo zasłonięta, stoi druga osoba w niebieskiej koszulce z białym nadrukiem na plecach. Jest zwrócona w stronę mechanizmu. Po lewej stronie, w tle, fragmentarycznie widoczna jest jeszcze jedna osoba. Przez środek zdjęcia biegną pionowe pręty i elementy zawieszenia związane z mechanizmem zegara. Cała scena ma charakter dokumentacyjny i przedstawia prace techniczne prowadzone przy zabytkowym urządzeniu we wnętrzu wieży.

Demontaż mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz zamontowanego w wieży północnej pałacu

Pionowa plansza informacyjna na jasnym, biało-szarym tle. W górnej części, obok siebie, znajdują się flaga Polski oraz godło Rzeczypospolitej Polskiej: biały orzeł w koronie na czerwonej tarczy. Poniżej, dużymi granatowymi literami, widnieje napis: „Dofinansowano ze środków Funduszu Promocji Kultury”. Pod nim umieszczono nazwę zadania: „Konserwacja mechanizmów zegara wieżowego firmy C. F. Rochlitz, zamontowanego w Pałacu Zamoyskich w Kozłówce”. W dolnej części planszy podano informacje finansowe: „Dofinansowanie: 88 400,00 zł”. „Całkowita wartość: 124 102,00”. „Data podpisania umowy: kwiecień 2026”. Prawą dolną część grafiki wypełnia jasnoszare, dekoracyjne pole z dużym, częściowo widocznym konturem orła.